ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನಾಚರಣೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು – ಮಾನವತೆಯ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ಧ್ವನಿ

ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನಾಂಕವಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ನೆನಪು, ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ. ಈ ದಿನವನ್ನು ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿ, ಚಿಂತಕ ಮತ್ತು ಮಾನವತಾವಾದಿ ದಾರ್ಶನಿಕರಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು (ಕುಪ್ಪಳ್ಳಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ) ಅವರ ಜನ್ಮದಿನ. ಈ ದಿನವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜನ ಜೀವನವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಕಂಡ ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ’ ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಲ, ದೇಶ, ಜಾತಿ, ಮತ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ವಿಶ್ವಮಾನವತೆಯವರೆಗೆ – ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಪಯಣ
ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 1904 ರಂದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಕುಪ್ಪಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಕಾಡು, ಗುಡ್ಡ, ನದಿ, ಹಳ್ಳಕೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದರು. ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡನಾಟವೇ ಅವರ ಸಂವೇದನೆ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಯಾನ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು. ಕವಿತೆ, ಮಹಾಕಾವ್ಯ, ಪ್ರಬಂಧ, ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು. ಅವರ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೃತಿ  ‘ ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಪುರಾತನ ಮಹಾಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ  ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.  ಆ ಮೂಲಕ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟೂ ಬೆಳಗಿದರು.

ಆದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮಾನವಕುಲದ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಕಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯಿತ್ತು. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು.

‘ವಿಶ್ವಮಾನವ’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ:
ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಕೊಡುಗೆ
‘ವಿಶ್ವಮಾನವ’ ಸಿದ್ಧಾಂತ. “ವಿಶ್ವಮಾನವನೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡವನು.” ವಿಶ್ವಮಾನವನು ಧರ್ಮ, ಜನಾಂಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತನಾದವನಲ್ಲ. ಆತ ಕರುಣೆ, ವಿವೇಚನೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಜಗತ್ತಿನ ಒಬ್ಬ ಜಾಗೃತ ನಾಗರಿಕ. ಜಾತಿ, ಮತ, ಭಾಷೆ, ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ದೇಶ – ಇವೆಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳು. ಆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕಿ, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವ ಕನಸೇ ವಿಶ್ವಮಾನವತೆಯ ಸಾರ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನೂ ಹುಟ್ಟುವಾಗ ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ’ನಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮಗು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಸಮಾಜವು ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಕ ಗಡಿಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಮಾನವ ಚೇತನವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ, ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಚೇತನವನ್ನು ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸರ್ವಜನಾಂಗದ ಶಾಂತಿಯ ತೋಟದಲ್ಲಿ
ಮಾನವನು ಮಾನವನಾಗಿ ಅರಳಬೇಕು —
ಇದೇ ಕುವೆಂಪು ಬೋಧಿಸಿದ ಮಾನವಧರ್ಮ.‌

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಘೋಷಣೆ: ” ಮನುಜ ಮತ, ವಿಶ್ವಪಥ.” ಅರ್ಥಾತ್ ‘ಮಾನವೀಯತೆಯೇ ಧರ್ಮ; ಈ ಜಗತ್ತೇ ನಡಿಯಬೇಕಾದ ದಾರಿ’. ಜಾತಿ-ಬೇಧಗಳಿಂದ ಒಡೆದು ಹೋಗಿದ್ದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಜಾತಿ ಜಾತಿಗಳಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಮೇಲು.” ಇದು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ನಿಲುವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇದು ಅವರು ಬದುಕಿದ ಮೌಲ್ಯ.

ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನ: ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಜನ್ಮ ದಿನವಾದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ವಿಶ್ವ ಭ್ರಾತೃತ್ವ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಲೆ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ಮೂಲಕ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಅಭಿಯಾನ — ಯುವ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಸಂಕುಚಿತ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳ ಜಾಗತಿಕ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಗುರಿ.

ಕುವೆಂಪು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಈ ಆದರ್ಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ:

“ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗದ ಹೊರತು…” (ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನತೆ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು).

ಇಂದು ಕುವೆಂಪು ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತ?
ನಾವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಯುಗದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಜನಾಂಗ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ನಾವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಮಾನವೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ಅಹಿತಕರ ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಾಮಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚು ತುರ್ತಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ವೇಷ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ವಿಭಜನೆ, ಹಿಂಸೆ – ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತವೆ.

“ಮಾನವೀಯತೆಯೇ ಧರ್ಮ, ಪ್ರೀತಿ ಅದರ ಪೂಜೆ.”
ಇಂದು ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲವಿದ್ದರೆ, ಕುವೆಂಪು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ – ಮಾನವೀಯತೆಯೇ ಧರ್ಮ. ಇಂದು ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಹಂಕಾರವಿದ್ದರೆ, ಕುವೆಂಪು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ – ಭಾಷೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಸಂವಹನ, ವಿಭಜನೆ ಅಲ್ಲ. ದ್ವೇಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕುವೆಂಪು ನಮಗೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗುರುತು ಚಿಹ್ನೆಗಳೇ ಅಸ್ತ್ರವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾನವ ಘನತೆಯೆಡೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಯು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕವಾದುದಲ್ಲ; ಮಾನವೀಯತೆ ಇಲ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಶೂನ್ಯ ಎಂಬುದು ಅವರ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಲುವು.

ಇಂದಿಗೂ ಮತ್ತು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಉಳಿಯುವ ಚಿಂತನೆ
ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೋ ಅಥವಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೋ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಅವು ಕಾಲಾತೀತವಾದವು. “ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಬೆಳೆಯಲಿ.” ಈ ಒಂದು ಸಾಲು ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಡತೆಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ:

ನಾವು ಉತ್ತಮ ಮನುಷ್ಯರಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ದಯಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಮನೋಭಾವದವರಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ನಾವು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಯಾವುದೇ ಲೇಬಲ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಹಜ ಮಾನವನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಶ್ವಮಾನವ ಮನೋಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದು
ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನವು ಕೇವಲ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಇದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವಿರುವುದು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ. ಕುವೆಂಪು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಎಂದರೆ, ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು; ವಿಭಜನೆಗಿಂತ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು; ದ್ವೇಷಕ್ಕಿಂತ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ, ಒಂದು ಜಾತಿಗೆ, ಒಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ತಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ‘ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು’ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.

ವಿಶ್ವಮಾನವ ದಿನದ ಈ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಂದು, ನಾವು ಕುವೆಂಪು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಸಾಲದು; ಅವರು ಸಾರಿದ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಅದುವೇ ಮಹಾನ್ ಚೇತನ ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೆ ನಾವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆ.

ಲೇಖನ: ಡಾ.‌ ಪ್ರಶಾಂತ ನಾಯ್ಕ ಬೈಂದೂರು, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ -564299